Leerlingzorg

Auteur: Veronica Weusten
Voor het laatst gewijzigd op 26 januari 2009





Vooral beginnende leraren willen graag aardig gevonden worden door hun leerlingen. Daar is niets mis mee. Maar wie alleen maar aardig wil zijn, loopt het risico met alle winden mee te waaien. En met windvanen vegen leerlingen de vloer aan. In de klas gaat het mis wanneer vriendelijkheid niet hand in hand gaat met gedecideerd optreden. U heeft de leiding en u bent verantwoordelijk voor de beslissingen die u neemt.

Stelt u zich een leraar voor met aardigheidsscore vijftig (een willekeurig getal) en gedecideerdheid nul. Na enkele weken krijgt hij problemen omdat zijn leerlingen de leiding overnemen. Wat doet deze leraar vervolgens? Hij brengt zijn aardigheid terug naar niveau vijf of nog lager. Hij is dan onaardig en nog steeds niet gedecideerd. Daarna gaat het helemaal mis. Leerlingen klagen bij de directie over het feit dat deze leraar geen goede leraar is. En daarin hebben ze gelijk.

U kunt het ook anders aanpakken. Houd uw vriendelijkheid op niveau vijftig, het oude niveau, en breng uw gedecideerdheid óók op dat peil. Dan bent u vriendelijk én beslist, een prachtig uitgangspunt om een geliefde leraar te worden. Dat klinkt goed, maar hoe word je nu een vriendelijke en gedecideerde leraar?

Volwassen gedrag
Als u deelneemt aan een congres wilt u graag weten wat het programma is en stelt u prijs op een welwillende bejegening. Wanneer u het programmaboekje thuis hebt laten liggen, zal niemand zeggen dat zoiets echt niet kan. Niemand zal er boos over zijn of u de zaal uitsturen. In zo'n geval wordt naar een pragmatische oplossing gezocht. U krijgt een nieuw exemplaar van het programmaboekje of u kijkt even mee met een andere congresganger. Het congresbureau gaat op een prettige en klantvriendelijke manier met u om. Zo kunt u ook met uw leerlingen omgaan. Als u volwassen gedrag geeft, krijgt u volwassen gedrag terug. Heb er vertrouwen in dat uw leerlingen er niet op uit zijn om u onderuit te halen. Zeker niet als u een vriendelijke leraar bent en dat zijn de meeste leraren van nature.

U heeft de leiding
Leerlingen herkennen een gedecideerde leraar aan de manier waarop hij binnenkomt. Hij loopt rechtop, maakt onmiddellijk oogcontact en neemt de leiding. Gedecideerdheid zit in uw hoofd en in uw hart en spreekt uit uw lichaamstaal. Ú bepaalt de gang van zaken in een les. Dat is uw taak en ook de verwachting van uw leerlingen, hun ouders en uw directie. Daar bent u voor opgeleid en daar wordt u voor betaald. Het is opvallend dat veel leraren pas écht gedecideerd kunnen zijn nadat ze daar expliciet op gewezen zijn. Gedecideerd optreden heeft niets te maken met schreeuwen, macht en vervelend autoritair gedrag. Het heeft te maken met het besef en de innerlijke overtuiging dat goed onderwijs pas mogelijk is als iemand de leiding heeft over het leerproces van de leerlingen. Zelfwerkzaamheid en het werken naar eigen inzichten zijn zeer belangrijke bestanddelen van dat proces. Maar de leraar bepaalt wanneer hij instructies geeft, wanneer zijn leerlingen samenwerken en wanneer zij gezamenlijk bronnen raadplegen.

Voorbeelden
U bent geen absoluut heerser, maar u luistert naar de meningen van uw leerlingen, trekt conclusies en neemt beslissingen. Enkele voorbeelden:

• Stop ik met instructie en zet ik ze aan het werk of moet ik nog iets extra's met de hele groep doen?
• Zal ik nu op de klachten ingaan, of schuif ik dat vooruit naar het einde van de les
• Buiten gaat een graafmachine te keer. Pas ik mijn les aan of praat ik er met stemverheffing overheen
• Een leerling vraagt of ze iets uit haar jaszak mag halen
• Er zijn er nu al drie naar toilet gegaan. Grijp ik in of niet

Een leraar neemt dagelijks wel duizend beslissingen. Die beslissingen moeten staan als een huis. Als u steeds aarzelt over beslissingen kunt u uw werk niet doen. Aarzeling is menselijk, en het siert u wanneer u die toont, maar eerst moet u zorgen dat u stevig in het zadel zit.

Een paar vuistregels

• Benader uw leerlingen zoals u zelf graag benaderd wil worden
• Neem als uitgangspunt: jullie zijn prima leerlingen, maar ik bepaal de gang van zaken tijdens de les
• Vraag naar hun wensen, trek conclusies en neem stevige beslissingen
• Evalueer uw beslissingen na verloop van tijd, en ben bereid deze bij te stellen
• Doe niet kinderachtig over een vergeten boek, toiletbezoek of andere zaken in verband met persoonlijke verzorging. Dat doet u thuis ook niet
• Geef ruimte, bepaal de grenzen van die ruimte, en ben daar volstrekt helder in.

Over Veronica Weusten
Veronica Weusten studeerde aan de KUN sociale pedagogiek en andragogiek. Daarna leidde zij dertien jaar leraren op en verdiepte zich in met name in het ordeprobleem. Sinds 1992 runt ze samen met Ruud Hoornstra "WEUSTEN en HOORNSTRA, coaches in scholen". De werkwijze bestaat uit het observeren van lessen en het bespreken daarvan. In de praktijk wordt zij veel met ordeproblemen geconfronteerd. Globaal kun je zeggen dat ruim de helft van de ordeproblemen prima is op te lossen. In 2000 schreef zij het boekje De Geliefde Leraar, hoe u het blijft of hoe u het wordt.

Meer informatie